એક નવા પ્રકારનું પત્રકારત્વ ઉભું થયું છે આજકાલ. પોલીસ કોઈને પકડે એટલે પત્રકારો પકડાયેલી વ્યક્તિની પત્ની પાસે પહોંચી જાય છે. પત્ની કહે છે કે મારો પતિ તો નિર્દોષ છે. એટલે પત્રકારો ડાયરી પેન કાઢીને લખી નાખે છે અને પછી પહોંચી જાય છે અખબારી ઓફિસે કે જ્યાં એ લખાણ તંત્રી મંજૂર કરી દે છે અને પછી એ છપાઈ જાય છે. હું કહું છું મને એક પત્ની એવી બતાવો કે જે આવા સંજોગોમાં એમ કહે કે મારો પતિ દોષિત છે. પત્ની એમ કહે કે પતિ નિર્દોષ છે એ શું ન્યૂઝ છે? કે જાંબાઝીથી કામ કરતી પોલીસને ડરાવવાનો, ઢીલી કરવાનો અને લોકોને ભ્રમિત કરવાનો પેંતરો છે?

અમદાવાદના બોમ્બ ધડાકા બાદ ક્રાઈમ બ્રાન્ચના વીર પોલીસ કર્મચારી તરૂણ બારોટે અમદાવાદના દાણીલીમડામાં હલીમના ઘરે જઈને તેને ઉઠાવી લીધો. હલીમ અહેલે હદીસી નામના ઈસ્લામિક પંથમાં કાર્યરત છે. દાણીલીમડા વિસ્તારમાં એહલે હદીસીની મદરેસા, મસ્જીદ અને ઓફિસ છે. આની બિલકુલ પાછળ હિંદુઓની ચાલીઓ છે. ત્રણ વર્ષ પહેલા આ ચાલીમાં એક છોકરો ઉંધી હથેળીથી ઈંડા ફોડી બતાવતો હતો એની સ્ટોરી કરવા હું ગયો હતો ત્યારે ચાલીવાળાઓએ મને કહ્યું હતું કે તેમના ઘરથી એક જ દિવાલના અંતરે આવેલી અહેલે હદીસીની ઈમારતમાં શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિઓ ચાલે છે અને તેમની તકરીરો વાંધાજનક હોય છે… ખૈર હલીમ પકડાયો પછી એહલે હદીસીની ઈમારતમાં એક પણ પત્રકાર એ પૂછવા, ફંફોસવા કે ઈન્વેસ્ટીગેશન કરવા જવાની હિંમત બતાવી શક્યો નથી કે એહલે હદીસી શું છે. તેના વિશેની વાતો મિથ્યા છે કે હકીકત…અમદાવાદમાં એહલે હદીસીની પ્રવૃત્તિ શું છે…. પત્રકારો આસારામ બાપુના આશ્રમમાં ઘૂસીને તો પત્રકારત્વ કરી આવે છે અને થોકબંધ લખાણો છાપે છે પરંતુ પત્રકારોને કહેશો કે જાઓ એહલે હદીસીની હકીકત જાણી લાવો તો તેઓ ત્યાં જવાની અને લખવાની હિંમત બતાવી નથી શકતા. એ જ રીતે આસારામ આશ્રમના બે બાળકોના શંકાસ્પદ મોત થયા તો આસારામના પંથ વિશે ઝીણી ઝીણી દરેક વિગતો વિસ્તારથી લખાય છે અને બધા પાછળ પડી જાય છે પરંતુ એહલે હદીસીના હલીમ મિંયા ગુજરાતના યુવકોને પાકિસ્તાન ટ્રેનીંગ માટે મોકલવાના આરોપસર પકડાય તો તેમના પંથ વિશે પત્રકારો ન તો ઈન્વેસ્ટીગેશન કરવાની હિંમત બતાવી શકે છે અને ન જ લખવાની કે પાછળ પડી જવાની. કેટલાક દિવસો પહેલા સૌરાષ્ટ્રની માંગરોળની મદ્રેસાની એક છોકરી બળી ગઈ અને તેણે અમદાવાદની એપોલો હોસ્પિટલમાં દમ તોડી દીધો. આ સ્ત્રીના મોત પછી મિડિયાએ મદ્રેસાની પાછળ પડી જવાનું હતું પણ મિડિયાને વાત મુસ્લિમો અંગેની હોવાથી ડર લાગ્યો. જો આ જ પ્રસંગ ત્યાંના આસારામ આશ્રમમાં બન્યો હોત તો ભારતભરનું મિડિયા ત્યાં પહોંચી જાત અને દિવસો સુધી ન્યૂઝ પ્રકાશિત કર્યા હોત.

પાછો મૂળ વાત પર આવું તો હલીમ પકડાયો એટલે બીજા જ દિવસે પત્રકારો એહલે હદીસીની મદ્રેસાના બદલે હલીમની પત્નીને ઘરે પહોંચી ગયા અને તેનું નિવેદન છાપી દીધું કે ‘મારા પતિ નિર્દોષ છે.’ હમણાં સીમીનો સાત વર્ષથી ભાગતો ફરતો સાજીદ મન્સૂરી ભરૂચમાંથી ઝડપાયો એટલે પત્રકારોએ એની પત્નીને સુરતમાંથી શોધી કાઢી અને તેનું નિવેદન લઈ લીધું ‘મારો પતિ નિર્દોષ છે’. સાજીદની પત્નીએ કીધું કે ‘અમે મુસ્લિમ છીએ એ જ અમારો વાંક છે?’ એ પણ છાપ્યું પેલા અખબારે. આવા ન્યૂઝમાં આરોપી પરત્વે કઈ રીતે વાંચકોની વધુને વધુ સહાનૂભૂતિ ખેંચી લાવી શકાય એના કિમિયારૂપે આરોપીની પત્નીની સાથે સાથે તેના નાના બાળકોના ફોટા પણ છાપવામાં આવે છે. સાજીદની પત્નીની સ્ટોરી સાથે પત્ની અને બાળકોના ફોટા હતા!

આવામાં મને યાદ આવતો કેટલાક વર્ષો પહેલાનો અમદાવાદની એક કોર્ટનો પ્રસંગ અહીં ટાંકી દઉં. અમદાવાદની કોર્ટમાં મુસ્લિમ આરોપીઓને લાવવામાં આવ્યા હતા. આરોપીઓ બોમ્બ ધડાકાના આરોપસર પકડાયેલા હતા. આરોપીઓ કોર્ટમાં બેઠેલા અને કેસ શરૂ થવાની વાર હતી. આવામાં એક આરોપી રડવા જેવો થઈ ગયો હતો. તેની પત્ની કોર્ટમાં તેને મળવા આવી હતી એ તેની નજીક ગઈ. બીબીએ એના આરોપી મિંયાને કહ્યું કે ‘તુ ક્યું ટેન્શન લેતા હૈ, તુને કહાં કુછ કીયા હૈ, તુ તો નિર્દોષ હૈ..’ હવે મજાની વાત એ છે કે નજીકમાં જ બે કોન્સ્ટેબલો ઉભા હતા જેમણે આ આરોપીનું ઈન્ટરોગેશ કર્યું હતું. તેમણે પેલાને કીધું કે ‘બતા તેરી બીબીકો તુ કૈસા નિર્દોષ હૈ, ક્યા ગુલ ખિલાયા હૈ તુને, તુને કૈસે બોમ્બ બનાયા થા, બતા ઉસકો..’ પેલા આરોપીએ મોઢું ઉંચુ કર્યું અને એની બીબીને કહ્યું કે ‘મૈંને બનાયાથા બોમ્બ’…

કોર્ટમાં આ પ્રસંગે પત્રકાર તરીકે હું હાજર હતો એટલે મેં આ પ્રસંગ નજરે જોયેલો છે.

આપણા પત્રકારો જ્યારે પોલીસ વધુ પડતી સિક્યુરિટી દાખવે ત્યારે લખે છે કે ‘પોલીસની હેરાનગતિ’ પછી જ્યારે ધડાકા થાય છે ત્યારે લખે છે ‘પોલીસની ચૂક’ પછી પોલીસ ધડાકાની પૂછપરછ માટે મુસ્લિમ વિસ્તારોમાંથી શકમંદ કટ્ટરવાદીઓને પકડી લાવે છે ત્યારે આપણા ચાંપલા પત્રકારો લખે છે ‘મુસ્લિમોને હેરાનગતિ, પોલીસનો અત્યાચાર’ પછી જ્યારે પોલીસ માહિતિ મળતા કોઈકની ધરપકડ કરે છે ત્યારે આપણા પત્રકારો લખે છે ‘પોલીસ સાચાને પકડી શકતી નથી અને નિર્દોષોને ફીટ કરી રહી છે, આ ધરપકડથી અનેક પ્રશ્નો ઉભા થાય છે…અનેક પ્રશ્નો અનુત્તરિત છે…’ પછી પત્રકારો પકડાયેલાની પત્ની પાસે પહોચી જાય છે અને તેનું નિવેદન છાપે છે ‘મારો પતિ નિર્દોષ છે’ આમાં પછી કોર્ટમાં અપીલ ફાઈલ કરીને એનજીઓ કૂદી પડે છે … આ બધું ચાલ્યા કરે છે.

સારું છે કે ગુજરાતની સરકાર કે પોલીસ મિડિયાથી દૂર જ રહે છે અને તેને અવગણે છે. નહીંતો કશું કામ જ ન થઈ શકે.

મિડિયાનું કામ વોચ ડોગ તરીકે હોય ત્યાં સુધી ઠીક છે પણ જવાબદારી બતાવવાની હોય ત્યારે મિડિયા વોચડોગના બદલે માત્ર ભસતા કૂતરાની અને તેથીય વિશેષ હડકાયા કૂતરાની પ્રવૃત્તિમાં આવી જાય છે. ખોટી માહિતી, અવિચારી, અપરિપક્વ, બેજવાબદાર, અધકચરું અને ભ્રમણા ફેલાવનારું રિપોર્ટીંગ કરીને અસત્યનો હડકવા ફેલાવે છે. પાછલા ઘણા સમયથી મને તો મિડિયાની એક સારા કામમાં નિમિત્ત બનવાની ભૂમિકા નજરે ચડતી નથી.

****

બોમ્બ ધડાકા:પ્રજા માટે સમસ્યા છે
પણ પોલીસ માટે તક છે