“શું આ જ એકમાત્ર રસ્તો છે?” સેકન્ડ ઓપિનિયને કેન્સરના દર્દીને સારવાર સમજવામાં કેવી રીતે મદદ કરી

અમદાવાદના 58 વર્ષીય રમેશભાઈ પટેલ (નામ બદલેલ છે) માટે કેન્સરનું નિદાન જીવનને એક ક્ષણમાં બદલી નાખનાર સમાચાર હતા. નિદાન બાદ સૌથી મોટો પ્રશ્ન રોગ વિશે નહોતો, પરંતુ આગળની સારવાર અંગે હતો.

“સર્જરી કરાવવી પડશે?”

“બીજી કોઈ સારવાર શક્ય છે?”

“મારા માટે કયો વિકલ્પ યોગ્ય રહેશે?”

આવા પ્રશ્નો રમેશભાઈ અને તેમના પરિવારને સતત મૂંઝવતા હતા. સારવાર અંગે નિર્ણય લેતા પહેલાં તેમણે સેકન્ડ ઓપિનિયન લેવાનું નક્કી કર્યું.

દરેક દર્દી માટે સારવારનો રસ્તો એકસરખો નથી

રમેશભાઈ સાથે ચર્ચા દરમિયાન ડૉ. સોમેશ ચંદ્ર, કેન્સર સર્જન, કે.ડી. હોસ્પિટલ, સમજાવે છે કે કેન્સરની સારવાર નક્કી કરતી વખતે માત્ર કેન્સરનો પ્રકાર જ મહત્વનો નથી.

રોગનો તબક્કો, દર્દીની સમગ્ર તબીબી સ્થિતિ, અન્ય બીમારીઓ અને અગાઉ લેવામાં આવેલી સારવાર જેવા અનેક પરિબળોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. તેથી એક જ પ્રકારના કેન્સર ધરાવતા બે દર્દીઓ માટે પણ સારવારનો અભિગમ અલગ હોઈ શકે છે.

ઘણી વખત એક જ કેન્સર માટે સારવારના એકથી વધુ વિકલ્પો ઉપલબ્ધ હોય છે. આવી સ્થિતિમાં દર્દી અને પરિવાર માટે યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરવો મુશ્કેલ બની શકે છે.

સેકન્ડ ઓપિનિયન આવા સમયે સારવારના વિકલ્પો અને તેમની પાછળના તબીબી કારણોને વધુ સારી રીતે સમજવામાં મદદ કરી શકે છે.

“ઇન્ટરનેટ પર વાંચેલી માહિતી મારા માટે કેટલી લાગુ પડે?”

આજના ડિજિટલ યુગમાં કેન્સર અંગે માહિતી મેળવવી સરળ બની છે. પરંતુ ડૉ. સોમેશ ચંદ્ર જણાવે છે કે ઓનલાઈન મળતી સામાન્ય માહિતી દરેક દર્દીની પરિસ્થિતિને લાગુ પડે તે જરૂરી નથી.

વિવિધ પ્રકારના કેન્સર અને અલગ-અલગ પરિસ્થિતિઓ માટે સારવારની માર્ગદર્શિકાઓ ઉપલબ્ધ છે. પરંતુ દર્દીની ચોક્કસ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને તેનો યોગ્ય ઉપયોગ અનુભવી નિષ્ણાતના માર્ગદર્શન હેઠળ જ થઈ શકે છે.

રમેશભાઈને સમજાયું, કેન્સરની સારવાર એક ટીમનો નિર્ણય હોઈ શકે છે.

ચર્ચા દરમિયાન રમેશભાઈને એ પણ સમજાવવામાં આવ્યું કે કેન્સરની સારવાર ઘણી વખત માત્ર એક જ પ્રકારની સારવારથી થતી નથી.

દર્દીની જરૂરિયાત મુજબ વિવિધ સારવાર પદ્ધતિઓને એકસાથે જોડીને કરવામાં આવતી સારવારને ‘મલ્ટિમોડાલિટી ટ્રીટમેન્ટ’ (Multimodality Treatment) કહેવામાં આવે છે.

આ સારવાર પદ્ધતિમાં સર્જિકલ ઓન્કોલોજિસ્ટ, મેડિકલ ઓન્કોલોજિસ્ટ, રેડિયેશન ઓન્કોલોજિસ્ટ, ન્યુક્લિયર મેડિસિન નિષ્ણાત અને ઓન્કો-રેડિયોલોજિસ્ટ જેવા વિવિધ નિષ્ણાતો સાથે મળીને દર્દીની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરે છે અને પરસ્પર ચર્ચા કરીને દર્દી માટે યોગ્ય સારવારની દિશા નક્કી કરે છે.

દરેક નિષ્ણાત પોતાના ક્ષેત્રના અનુભવ અને જ્ઞાનના આધારે અભિપ્રાય આપે છે અને ત્યારબાદ દર્દી માટે યોગ્ય સારવારની દિશા નક્કી કરવામાં આવે છે.

“મને બીજી તકલીફો પણ છે. તો સારવારમાં શું બદલાશે?”

રમેશભાઈની જેમ ઘણા દર્દીઓ માટે કેન્સર સિવાયની અન્ય તબીબી પરિસ્થિતિઓ પણ ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.

ડૉ. સોમેશ ચંદ્ર કહે છે કે કેન્સરની સારવારમાં માત્ર કેન્સરને ધ્યાનમાં લેવું પૂરતું નથી. દર્દીની સમગ્ર તબીબી સ્થિતિને સમજવી પણ જરૂરી છે.

જો દર્દીને હૃદય, કિડની અથવા ડાયાબિટીસ જેવી અન્ય તકલીફો હોય, તો કેન્સરની સારવાર દરમિયાન વધારાના પડકારો ઊભા થઈ શકે છે. કેટલીક પરિસ્થિતિમાં આ બીમારીઓ કેન્સર કંટ્રોલ અને સર્જરીની સફળતાને પણ અસર કરી શકે છે.

આવા સંજોગોમાં હૃદયરોગ નિષ્ણાત (Cardiologist), કિડની નિષ્ણાત (Nephrologist) અને ક્રિટિકલ કેર નિષ્ણાત (Critical Care Specialist) જેવા અન્ય તબીબી નિષ્ણાતોની સલાહ પણ જરૂરી બની શકે છે.

સેકન્ડ ઓપિનિયન એટલે નિર્ણય બદલવો જ નહીં

સેકન્ડ ઓપિનિયનનો અર્થ હંમેશા પહેલાની સારવારને નકારવાનો કે સારવાર બદલવાનો નથી.

તેનો મુખ્ય હેતુ દર્દીને પોતાની બીમારી, સારવારના વિકલ્પો અને આગળના પગલાં વિશે વધુ સ્પષ્ટતા આપવાનો છે.

ડૉ. સોમેશ ચંદ્રના જણાવ્યા અનુસાર, “સેકન્ડ ઓપિનિયનનો હેતુ દર્દીને મૂંઝવણમાં મૂકવાનો નહીં, પરંતુ પોતાની પરિસ્થિતિને સમજીને ઉપલબ્ધ વિકલ્પોમાંથી યોગ્ય નિર્ણય લેવામાં મદદ કરવાનો છે.”

રમેશભાઈ માટે પણ આ પરામર્શનો સૌથી મોટો ફાયદો એ રહ્યો કે હવે તેમની સામે માત્ર પ્રશ્નો નહોતા, તેમની સારવારને સમજવા માટે જરૂરી માહિતી અને સ્પષ્ટતા હતી.

કેન્સરની સારવાર જીવનનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય છે. તેથી સારવાર અંગે કોઈ પણ નિર્ણય લેતાં પહેલાં પ્રશ્નો પૂછવા, વિકલ્પો સમજવા અને જરૂરિયાત મુજબ સેકન્ડ ઓપિનિયન મેળવવું દર્દી અને પરિવાર માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

કારણ કે કેન્સરની સારવારમાં માત્ર નિર્ણય લેવો મહત્વપૂર્ણ નથી. યોગ્ય માહિતી સાથે નિર્ણય લેવો વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.